خیلیها فکر میکنند دیابت فقط روی قند خون تأثیر دارد، اما واقعیت این است که اولین نشانههای آن گاهی در دهان ظاهر میشود. قند خون بالا محیطی مناسب برای رشد باکتریها و التهاب لثهها ایجاد میکند و به مرور باعث پوسیدگی، دنداندرد و عفونتهای دهانی میشود. از طرف دیگر، همین عفونتها کنترل قند خون را سختتر میکنند و چرخهای دردناک شکل میگیرد. اگر دیابت داری یا در معرض آن هستی، شناخت ارتباط بین دیابت و مشکلات دندان میتواند کلید حفظ لبخند و سلامت دندانهایت باشد.
دیابت چه تأثیری بر سلامت دهان و دندان دارد؟
دیابت تنها بر قند خون تأثیر نمیگذارد؛ بلکه میتواند سلامت تمام بدن از جمله دهان و دندان را نیز تحتتأثیر قرار دهد. دهان یکی از نقاط حساس بدن است که تغییرات در سطح قند خون، به سرعت روی آن اثر میگذارد. در واقع، رابطهای دوطرفه بین دیابت و مشکلات دندان وجود دارد: دیابت کنترلنشده باعث بروز مشکلات دهانی میشود، و مشکلات دهانی نیز میتوانند کنترل قند خون را سختتر کنند.
افزایش احتمال بیماریهای لثه (پریودنتال)
یکی از شایعترین عوارض دهانی در بیماران دیابتی، التهاب و عفونت لثه است. قند خون بالا باعث میشود سیستم ایمنی بدن ضعیفتر شود و بدن نتواند در برابر باکتریهای موجود در پلاک دندانی مقاومت کند.
به همین دلیل، افراد دیابتی بیش از دیگران در معرض ژنژیویت (التهاب خفیف لثه) و در مراحل پیشرفتهتر پریودنتیت (بیماری تخریب استخوان فک و بافت نگهدارنده دندان) قرار میگیرند.
نشانههای ارتباط بین دیابت و مشکلات دندان:
- خونریزی لثه هنگام مسواک یا نخ دندان
- بوی بد دهان
- لق شدن دندانها
- عقبرفتگی لثهها
اگر دیابت کنترل نشود، روند ترمیم بافتهای لثه کند میشود و درمان بیماریهای پریودنتال نیز دشوارتر خواهد بود.
خشکی دهان و کاهش بزاق (زروستومیا)
دیابت باعث افزایش ادرار و از دست رفتن آب بدن میشود. از سوی دیگر، برخی داروهای دیابت نیز میزان بزاق را کاهش میدهند. نتیجه آن، خشکی دهان است؛ حالتی که در آن دهان به اندازه کافی بزاق برای مرطوب نگهداشتن محیط دهانی تولید نمیکند. خشکی دهان نهتنها احساس ناراحتی و سوزش ایجاد میکند، بلکه باعث میشود: خطر پوسیدگی دندانها بیشتر شود، بوی بد دهان افزایش یابد و احتمال عفونتهای قارچی دهان (مانند برفک دهانی) بالا برود.
تأخیر در ترمیم زخمها و جراحیهای دهان
افرادی که دیابت کنترلنشده دارند، معمولاً بعد از کشیدن دندان، جراحی لثه یا کاشت ایمپلنت دیرتر بهبود مییابند؛ زیرا قند خون بالا روند ترمیم بافتها را مختل کرده و باعث افزایش احتمال عفونت در ارتباط بین دیابت و مشکلات دندان میشود. به همین دلیل، دندانپزشکان معمولاً قبل از انجام هر عمل دهانی، از بیمار میخواهند قند خون خود را در محدوده نرمال نگه دارد.
افزایش خطر عفونتهای قارچی دهان (کاندیدیازیس)
قارچی به نام کاندیدا آلبیکانس در دهان همه انسانها وجود دارد، اما در افراد دیابتی میتواند بیشفعال شود. زیاد بودن قند در بزاق محیطی ایدهآل برای رشد این قارچ فراهم میکند. نتیجه آن ایجاد لکههای سفید یا قرمز روی زبان، گونهها و سقف دهان است که معمولاً دردناکاند و گاهی همراه با سوزش میباشند.
تأثیر بر حس چشایی و بویایی
بسیاری از افراد مبتلا به دیابت گزارش میدهند که در ارتباط بین دیابت و مشکلات دندان حس چشاییشان کاهش یافته یا طعم فلزی یا تلخ در دهان احساس میکنند. این موضوع به علت تغییرات در جریان بزاق و آسیبهای عصبی ناشی از قند خون بالا رخ میدهد.
رابطه دوطرفه بین دیابت و سلامت دهان
باید توجه داشت که مشکلات دهانی فقط پیامد دیابت نیستند، بلکه میتوانند خودشان نیز باعث بدتر شدن کنترل قند خون شوند. عفونت و التهاب در لثهها موجب آزاد شدن هورمونهای استرسزا مانند کورتیزول میشود که باعث بالا رفتن سطح گلوکز خون میشوند. بنابراین، درمان بهموقع مشکلات دهانی میتواند به بهبود کنترل قند خون کمک کند.
دیابت و دنداندرد؛ ارتباط پنهان بین قند خون و درد دندان
بسیاری از افراد مبتلا به دیابت تجربه کردهاند که دنداندردهای مکرر یا طولانیمدت دارند. این دردها ممکن است در نگاه اول ارتباطی با قند خون نداشته باشند، اما در واقع دیابت میتواند نقش مستقیم و غیرمستقیمی در بروز و شدت دنداندرد داشته باشد. در ادامه به دلایل علمی و راهکارهای مؤثر برای کنترل این مشکل میپردازیم.
چرا دیابت باعث دنداندرد میشود؟
وقتی سطح قند خون برای مدت طولانی بالا بماند، دیابت و مشکلات دندان بروز کرده و چند اتفاق مهم در دهان رخ میدهد:
- ضعف سیستم ایمنی بدن: دیابت توان بدن در مقابله با باکتریها را کاهش میدهد، در نتیجه عفونتهای دهانی (مثل آبسههای دندانی) بیشتر و شدیدتر میشوند.
- التهاب لثهها: قند خون بالا باعث تحریک بافتهای لثه و بروز التهاب میشود. التهاب لثه میتواند درد دندان را تشدید کند، حتی اگر خود دندان سالم باشد.
- کاهش جریان خون در لثه و ریشه دندانها: دیابت گردش خون را در مویرگها کاهش میدهد، در نتیجه اکسیژن و مواد مغذی کمتری به بافتهای دهان میرسد. این امر باعث حساسیت، درد یا تأخیر در ترمیم آسیبهای دندانی میشود.
- پوسیدگی دندان ناشی از قند بالا: افزایش قند در بزاق و پلاک دندانی باعث رشد باکتریهایی میشود که مینای دندان را تخریب میکنند. این روند در نهایت منجر به پوسیدگی و درد دندان میشود.
آیا دنداندرد میتواند نشانه قند خون بالا باشد؟
بله، در برخی موارد دنداندرد میتواند یکی از علائم غیرمستقیم ارتباط بین دیابت و مشکلات دندان و بالا بودن قند خون باشد. وقتی قند خون کنترل نشده باشد، التهاب و عفونت در بدن (بهویژه در دهان) افزایش پیدا میکند. اگر در چند هفته اخیر دچار دنداندرد، تورم لثه یا تأخیر در بهبود زخم دهان شدهاید، بهتر است همزمان قند خون خود را نیز بررسی کنید.
درمان دنداندرد در بیماران دیابتی
درمان دنداندرد در افرادی که به دیابت مبتلا هستند نیازمند دقت و توجه ویژه است، زیرا روند ترمیم بافتها در این بیماران کندتر از افراد سالم انجام میشود و واکنش بدن به داروها نیز ممکن است متفاوت باشد. نخستین و مهمترین نکته این است که بیمار باید پیش از هرگونه درمان دندانپزشکی، دندانپزشک خود را از وضعیت دیابتش مطلع کرده و ارتباط بین دیابت و مشکلات دندان را درک کند. اگر قند خون در سطح بالایی قرار داشته باشد، معمولاً انجام درمانهای تهاجمی مانند عصبکشی، کشیدن دندان یا جراحی لثه تا زمان کنترل قند خون به تعویق میافتد تا خطر عفونت و مشکلات ترمیمی کاهش یابد.
در صورتی که منشأ درد عفونت باشد، دندانپزشک معمولاً آنتیبیوتیکهای مناسب را تجویز میکند تا التهاب و باکتریهای عامل درد از بین بروند. در کنار آن، مصرف داروهای ضد درد باید حتماً با مشورت بهترین متخصص دیابت کرج انجام شود، زیرا برخی داروها مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن ممکن است با داروهای دیابت تداخل داشته باشند یا روی عملکرد کلیهها تأثیر بگذارند.
رعایت بهداشت دهان در دوره درمان اهمیت زیادی دارد. استفاده از مسواک نرم، خمیردندان حاوی فلوراید و دهانشویه ضدباکتری به کاهش التهاب و تسریع بهبود کمک میکند. همچنین، تمیز نگه داشتن ناحیه دردناک و شستوشوی دهان با آب نمک ولرم میتواند درد و تورم را کاهش دهد.
در نهایت، اگر درد دندان یا لثه پس از چند روز درمان خانگی یا دارویی کاهش پیدا نکرد، باید بیمار دوباره به دندانپزشک مراجعه کند تا علت دقیق بررسی شود. کنترل مناسب قند خون در این مرحله نقش کلیدی دارد، زیرا در صورت نوسان قند خون، حتی درمانهای انجامشده نیز ممکن است اثرگذاری کامل نداشته باشند. بنابراین، همکاری میان بیمار، پزشک و دندانپزشک در مدیریت دنداندرد ناشی از دیابت و مشکلات دندان اهمیت اساسی دارد.
داروی بیحسی دندان و دیابت
بسیاری از افراد مبتلا به دیابت هنگام مراجعه به دندانپزشکی نگران اثر داروی بیحسی هستند و نمیدانند آیا تزریق آن میتواند قند خونشان را بالا ببرد یا خطر خاصی ایجاد کند. واقعیت این است که بیشتر داروهای بیحسی دندانپزشکی برای بیماران دیابتی بیخطرند، اما نکاتی وجود دارد که باید به آن توجه کرد تا عوارض احتمالی به حداقل برسد.
داروی بیحسی موضعی معمولاً حاوی موادی مانند لیدوکائین یا آرتیکائین است که بهتنهایی خطری برای بیماران دیابتی ندارند. اما در برخی ترکیبات از اپینفرین (آدرنالین) برای افزایش اثر و دوام بیحسی استفاده میشود. این ماده میتواند در بعضی بیماران باعث افزایش موقت قند خون یا ضربان قلب شود، بهویژه اگر بیحسی زیاد یا با سرعت بالا تزریق شود. به همین دلیل دندانپزشک معمولاً برای افراد دیابتی از دوز پایینتر اپینفرین یا بیحسی بدون آدرنالین استفاده میکند.
همچنین، اگر قند خون بیمار پیش از مراجعه بسیار بالا یا پایین باشد، ممکن است بدن واکنش متفاوتی به داروی بیحسی نشان دهد. بنابراین بهتر است قبل از درمان دندانپزشکی، سطح قند خون بررسی و در محدوده نرمال نگه داشته شود تا تاثیر دیابت و مشکلات دندان کاهش یابد. بیمار باید حتماً دندانپزشک را از وضعیت دیابت، داروهای مصرفی و آخرین اندازهگیری قند خون خود مطلع کند.
در مجموع، بیحسی دندان در بیماران دیابتی ایمن است، به شرط آنکه قند خون کنترلشده باشد و نوع بیحسی با نظر دندانپزشک انتخاب شود. انجام درمان در ساعات اولیه روز (وقتی قند خون پایدارتر است)، صرف وعده غذایی پیش از مراجعه و پرهیز از استرس اضافی نیز میتواند خطر تغییرات ناگهانی قند خون را کاهش دهد.
سخن آخر
دیابت تنها روی قند خون تأثیر نمیگذارد، بلکه مستقیماً سلامت دهان و دندان را هم درگیر میکند. قند خون بالا باعث التهاب، خشکی دهان و افزایش احتمال عفونتهای لثه میشود، و در مقابل همین عفونتها کنترل دیابت را دشوارتر میکنند. برای جلوگیری از این چرخه آسیبزننده، باید به اندازهی کنترل قند خون، به مراقبتهای دهانی هم اهمیت داد. مسواک منظم، معاینه دورهای دندانپزشکی و حفظ قند خون در محدوده طبیعی، بهترین راه برای داشتن دندانهایی سالم و لبخندی مطمئن در کنار زندگی متعادل با دیابت و مشکلات دندان است.
