دیابت بارداری یک وضعیت موقتی است که تنها در دوران بارداری ایجاد میشود و به دلیل تغییرات هورمونی، بدن نمیتواند قند خون را به درستی مدیریت کند. اگرچه دیابت حاملگی در بسیاری از موارد بدون علائم خاص قابل تشخیص نیست، انجام آزمایشهای دورهای خون میتواند به تشخیص به موقع و کنترل این وضعیت کمک کند. این بیماری میتواند برای مادر و نوزاد خطراتی ایجاد کند، اما با مدیریت مناسب از طریق تغییرات رژیم غذایی، فعالیت بدنی و گاهی دارو، میتوان این خطرات را به حداقل رساند و سلامت مادر و نوزاد حفظ کرد. ما در این مطلب، به سوالات رایج در این زمینه پاسخ دادهایم.
دیابت بارداری چیست؟
این بیماری نوعی دیابت است که تنها در دوران بارداری به وجود میآید و زمانی که سطح قند خون بسیار بالا میرود (هیپرگلیسمی) اتفاق میافتد. این وضعیت زمانی رخ میدهد که هورمونهای جفت توانایی استفاده یا تولید انسولین را در بدن شما مسدود میکنند. انسولین به بدن کمک میکند تا مقدار مناسبی از گلوکز را در خون حفظ کند. داشتن مقدار زیادی گلوکز در خون میتواند منجر به عوارض بارداری شود. دیابت بارداری معمولاً در میانه بارداری، بین هفتههای ۲۴ تا ۲۸ ظاهر میشود. پزشک معالج شما آزمایش خون را برای تشخیص این بیماری درخواست خواهد کرد.
بروز دیابت حاملگی به این معنا نیست که شما قبلاً دیابت داشتهاید. این وضعیت تنها به دلیل بارداری رخ میدهد. افرادی که قبل از بارداری دیابت نوع ۱ یا نوع ۲ دارند، با چالشهای خاص خود در دوران بارداری مواجه میشوند.
خوشبختانه دیابت بارداری به خوبی شناخته شده است و پزشکان معمولاً قادرند این وضعیت را با تغییرات سبک زندگی و رژیم غذایی کنترل کنند. بیشتر افراد عوارض جدی از این بیماری تجربه نمیکنند و نوزادهای سالم به دنیا میآورند.
دیابت حاملگی چه خطراتی دارد؟
دیابت بارداری میتواند برای مادر و نوزاد خطراتی به همراه داشته باشد. با این حال، اگر به موقع تشخیص داده شده و به درستی مدیریت شود، معمولاً خطرات جدی به همراه ندارد. اما اگر کنترل نشود یا درمان نشود، ممکن است منجر به مشکلات زیر شود:
خطرات برای مادر
-
افزایش فشار خون
دیابت بارداری میتواند خطر ابتلا به فشار خون بالا را در این دوران افزایش دهد، که ممکن است باعث بروز عوارضی مانند پرهاکلامپسی شود.
-
افزایش خطر دیابت نوع ۲
زنانی که دیابت بارداری داشتهاند، خطر بیشتری برای ابتلا به دیابت نوع ۲ در آینده دارند.
-
سزارین
اگر نوزاد بزرگتر از حد معمول شود (که ممکن است به دلیل افزایش قند خون مادر باشد)، احتمال نیاز به سزارین بیشتر میشود.
-
زایمان زودرس
در برخی موارد، دیابت حاملگی میتواند منجر به زایمان زودرس شود که خود با مشکلاتی همراه است.
خطرات برای نوزاد
-
بزرگ شدن نوزاد بیش از حد معمول
اگر قند خون مادر کنترل نشود، نوزاد ممکن است رشد بیشتری داشته باشد و وزنش بیش از حد معمول شود. این مسئله میتواند منجر به مشکلاتی در هنگام زایمان مانند آسیب به شانهها یا نیاز به سزارین شود.
خطرات برای نوزاد
-
افت قند خون نوزاد
نوزادانی که در رحم مادر قند خون بالا را تجربه کردهاند، پس از تولد ممکن است دچار افت قند خون شدید شوند.
-
مشکلات تنفسی
نوزادانی که مادرانشان به قندخون بالا در بارداری مبتلا بودهاند، بیشتر در معرض مشکلات تنفسی در هنگام تولد هستند، به خصوص اگر زایمان زودرس باشد.
-
افزایش خطر ابتلا به دیابت در آینده
نوزادانی که مادرانشان به این بیماری مبتلا بودهاند، ممکن است در آینده در معرض خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ قرار بگیرند.
دیابت بارداری باید چند باشد؟
سطح قند خون باید در حدی قرار داشته باشد که نه تنها برای مادر بیخطر باشد، بلکه سلامت نوزاد را نیز تهدید نکند. به طور کلی، قند خون باید کمتر از ۹۵ میلیگرم در دسیلیتر ناشتا باشد و یک ساعت پس از خوردن غذا نیز باید زیر ۱۴۰ میلیگرم در دسیلیتر باشد.
اگر قند خون مادر در این آزمایشها از حد مجاز فراتر برود، پزشک برای تأیید تشخیص دیابت حاملگی ممکن است آزمایشهای دیگری نیز انجام دهد. در صورتی که دیابت بارداری تأیید شود، درمان و کنترل آن به شدت مورد توجه قرار میگیرد. این کنترل معمولاً از طریق تغییرات رژیم غذایی، افزایش فعالیت بدنی و در برخی موارد استفاده از داروهای خاص مانند انسولین انجام میشود. هدف از این اقدامات، جلوگیری از افزایش بیش از حد قند خون و کاهش خطرات بالقوه برای مادر و نوزاد است.
دیابت بارداری کی تمام میشود؟
بالا بودن قند خون در بارداری معمولاً پس از تولد نوزاد به پایان میرسد. این وضعیت به طور موقت در دوران بارداری رخ میدهد و پس از زایمان، سطح قند خون اغلب به حالت طبیعی باز میگردد. در واقع، بلافاصله پس از تولد، بدن مادر اغلب توانایی بهتری برای پایین آوردن قند خون خود پیدا میکند، چرا که تغییرات هورمونی که به دلیل بارداری ایجاد شده بودند، به طور طبیعی کاهش مییابند.
اما نکته مهم این است که حتی پس از تولد نوزاد، افرادی که دیابت بارداری داشتهاند، همچنان باید تحت نظارت پزشکی قرار بگیرند. زیرا این گروه از زنان ممکن است در معرض خطر بالاتری برای ابتلا به دیابت نوع ۲ در آینده قرار داشته باشند. بنابراین، معمولاً پزشکان توصیه میکنند که بعد از بارداری، زنان مبتلا به این بیماری، آزمایشهای دورهای قند خون را انجام دهند تا از بروز دیابت نوع ۲ یا بروز زخم پای دیابتی جلوگیری شود.
در برخی از موارد نادر، اگر دیابت حاملگی بهدرستی مدیریت نشود، ممکن است تا بعد از زایمان نیز ادامه یابد، اما این مورد بسیار نادر است. به همین دلیل، مدیریت و پیگیری قند خون در دوران بارداری و پس از آن بسیار اهمیت دارد.
علائم دیابت بارداری چیست؟
قندخون بالا در دیابت ممکن است در ابتدا علائم قابل توجهی نداشته باشد یا علائم آن بهقدری خفیف باشند که به راحتی نادیده گرفته شوند. به همین دلیل، این بیماری معمولاً از طریق آزمایشهای خون که در دوران بارداری انجام میشود، تشخیص داده میشود. با این حال، در برخی موارد ممکن است مادر باردار علائمی را تجربه کند که نشاندهنده وجود دیابت حاملگی باشد. این علائم میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- افزایش تشنگی: یکی از علائم رایج دیابت بارداری، افزایش احساس تشنگی است. بالا رفتن سطح قند خون میتواند باعث شود که بدن بهطور مداوم برای رقیق کردن قند خون، آب بیشتری از دست بدهد و فرد احساس تشنگی مداوم کند.
- افزایش تکرر ادرار: بالا رفتن قند خون میتواند باعث شود که کلیهها تلاش کنند تا قند اضافی را از بدن خارج کنند. این فرآیند ممکن است باعث افزایش تولید ادرار و نیاز مکرر به ادرار کردن شود.
- خستگی زیاد: افزایش سطح قند خون در بارداری میتواند باعث احساس خستگی شدید و ناتوانی در انجام فعالیتهای روزمره شود. این خستگی معمولاً با استراحت یا خواب بهبود نمییابد.
- افزایش اشتها: برخی زنان ممکن است در دوران دیابت بارداری اشتهای بیشتری پیدا کنند، زیرا بدن آنها به دلیل ناتوانی در استفاده از انسولین، تلاش میکند که سطح انرژی خود را تأمین کند.
- مشکلات بینایی: بالا رفتن قند خون در بارداری میتواند باعث تاری دید یا مشکلات دیگر در بینایی شود. این وضعیت ممکن است به دلیل بالا رفتن قند خون و تأثیر آن بر روی چشمها باشد.
- عفونتهای مکرر: زنان مبتلا به دیابت حاملگی ممکن است به عفونتهای ادراری یا عفونتهای پوستی بهویژه در نواحی مرطوب بدن مانند کشاله ران و ناحیه تناسلی دچار شوند.
- تهوع یا استفراغ: در برخی موارد، افزایش قند خون در حاملگی میتواند باعث تهوع یا استفراغ شود که بیشتر در دوران صبحگاهی یا پس از خوردن غذاهای خاص مشاهده میشود.
با این حال، چون این علائم میتوانند مشابه علائم بارداری طبیعی یا حتی دیگر بیماریها باشند، تشخیص قطعی دیابت بارداری تنها از طریق آزمایشهای پزشکی امکانپذیر است. به همین دلیل، مهم است که تمام زنان باردار تحت آزمایشهای دورهای برای دیابت بارداری قرار گیرند، حتی اگر علائم خاصی نداشته باشند.
دیابت بارداری از چی میاد؟
دیابت حاملگی به دلیل تغییرات هورمونی و نحوه تبدیل غذای شما به انرژی به وجود میآید. هورمونی به نام انسولین قند (گلوکز) موجود در غذا را تجزیه کرده و به سلولهای بدن منتقل میکند. انسولین سطح گلوکز خون را در سطحی سالم نگه میدارد. اما اگر انسولین به درستی عمل نکند یا مقدار کافی از آن در بدن موجود نباشد، قند در خون تجمع کرده و منجر به دیابت میشود.
در دوران بارداری، هورمونهای جفت میتوانند بر نحوه عملکرد انسولین تأثیر بگذارند. این هورمونها ممکن است باعث شوند که انسولین نتواند به درستی سطح قند خون را تنظیم کند، که این امر میتواند منجر به قندخون بالا در بارداری شود.
از کجا بفهمیم دیابت بارداری داریم؟
برای تشخیص این بیماری، معمولاً نیاز به انجام آزمایشهای خاص است زیرا این بیماری ممکن است هیچ علامت یا نشانهای نداشته باشد یا علائم آن بسیار خفیف باشند. بهترین راه برای تشخیص دیابت حاملگی، انجام آزمایش خون است که معمولاً بین هفتههای ۲۴ تا ۲۸ بارداری انجام میشود. مراحل معمول تشخیص به شرح زیر است:
آزمایش چالش گلوکز چالش
در این آزمایش، به شما یک محلول شربت گلوکز داده میشود و یک ساعت بعد از نوشیدن آن، سطح قند خون شما اندازهگیری میشود. اگر قند خون شما از حد مشخصی بالاتر باشد، پزشک ممکن است از شما بخواهد که آزمایش دقیقتری انجام دهید.
آزمایش تحمل گلوکز خوراکی (OGTT)
اگر در آزمایش چالش گلوکز، قند خون شما از حد نرمال فراتر برود، پزشک ممکن است آزمایش دیگری به نام آزمایش تحمل گلوکز خوراکی (OGTT) را توصیه کند. در این آزمایش، قند خون شما در چندین مرحله اندازهگیری میشود (معمولاً در زمانهای مختلف بعد از نوشیدن محلول گلوکز).
این آزمایشها معمولاً در شرایط مختلف اندازهگیری میشوند:
- قند خون ناشتا (قبل از خوردن چیزی)
- یک ساعت، دو ساعت و سه ساعت بعد از مصرف محلول گلوکز
اگر نتایج آزمایشها نشاندهنده افزایش غیرطبیعی قند خون باشند، تشخیص دیابت بارداری تأیید میشود.
آزمایشهای دورهای بعد از بارداری
حتی پس از تولد نوزاد، زنان مبتلا به دیابت حاملگی باید به طور منظم سطح قند خون خود را بررسی کنند تا از ابتلا به دیابت نوع ۲ در آینده پیشگیری شود. به طور کلی، بهترین راه برای تشخیص بالا بودن قند خون در حاملگی، انجام آزمایشهای پزشکی است که توسط پزشک توصیه میشود.
سخن آخر
مهم است که زنان باردار تحت نظارت پزشکی قرار بگیرند و پس از تولد نوزاد، سطح قند خون خود را بهطور منظم بررسی کنند تا از بروز دیابت نوع ۲ در آینده جلوگیری شود. در نهایت، با تشخیص به موقع و درمان صحیح، بیشتر زنان مبتلا به دیابت بارداری میتوانند تجربهای سالم از بارداری و زایمان داشته باشند و نوزادانی سالم به دنیا آورند.
