نحوه انجام تست ABI در خانه و کلینیک

آیا می‌دانستید که یک ابزار ساده و بدون درد می‌تواند نقش “نگهبان” سلامت قلب و عروق شما در پاها را ایفا کند؟

از دردهای مبهم گرفته تا نگرانی‌های بزرگ درباره دیابت و خطر زخم پای دیابتی، بسیاری از مشکلات جدی عروقی در اندام‌های تحتانی می‌توانند سال‌ها بدون علامت جدی باقی بمانند. تست ABI دقیقاً همان چراغ هشداری است که به شما می‌گوید آیا جریان خون شما در پایین‌تنه در وضعیت سبز قرار دارد یا خیر. این شاخص حیاتی، که با یک کاف فشارسنج ساده اندازه‌گیری می‌شود، می‌تواند مسیر پیشگیری از عوارض وخیم را هموار سازد و به شما اطمینان دهد که ریشه‌های سلامت شما محکم است. در ادامه، خواهیم دید که هر عدد در این تست چه معنایی دارد و چگونه می‌توان از آن برای حفظ سلامت پاهایتان استفاده کرد.

تست ABI چیست و چه کاربردی دارد؟

تست ABI یا شاخص مچ پا ـ بازو (Ankle Brachial Index) یک روش ساده، غیرتهاجمی و دقیق برای ارزیابی جریان خون در رگ‌های پا است. این تست کمک می‌کند پزشک تشخیص دهد که آیا شریان‌های پا دچار تنگی یا انسداد شده‌اند یا خیر. چنین مشکلاتی معمولاً در بیماری‌ای به نام بیماری شریان محیطی (PAD) دیده می‌شود که یکی از نشانه‌های مهم اختلال در گردش خون و در مواردی هشدار اولیه برای بیماری‌های قلبی و عروقی محسوب می‌شود.

در این تست، فشار خون در بازو و در مچ پای بیمار اندازه‌گیری می‌شود. سپس عدد فشار خون مچ پا بر عدد فشار خون بازو تقسیم می‌گردد تا نسبت حاصل شود. به‌طور معمول اگر جریان خون طبیعی باشد، فشار در مچ پا باید تقریباً برابر یا کمی بیشتر از فشار در بازو باشد. در نتیجه عدد ABI بین ۱ تا ۱٫۳ طبیعی در نظر گرفته می‌شود. عدد کمتر از ۰٫۹ نشان‌دهنده احتمال تنگی یا انسداد شریان‌های پاست و عدد بالاتر از ۱٫۳ معمولاً وجود شریان‌های بسیار سفت یا کلسیفیه را مطرح می‌کند، که در افراد دیابتی یا مسن بیشتر دیده می‌شود.

این تست معمولاً با دستگاه داپلر دستی انجام می‌شود و فقط چند دقیقه زمان می‌برد. از مزیت‌های مهم آن سادگی، قیمت پایین، و امکان انجام در مطب یا کلینیک بدون نیاز به تجهیزات تصویربرداری است. پزشکان از نتایج این تست برای تصمیم‌گیری درباره نیاز بیمار به درمان دارویی، تغییر سبک زندگی یا بررسی‌های تکمیلی مثل سونوگرافی داپلر یا آنژیوگرافی استفاده می‌کنند.

در کل تست ABI یک ابزار تشخیصی ارزشمند است که علاوه بر شناسایی مشکلات عروقی پا، شاخص کلی سلامت عروق کل بدن را نیز نشان می‌دهد و می‌تواند در پیشگیری از سکته قلبی و مغزی نقش مهمی ایفا کند.

کاربرد تست ABI در دیابت

این تست در بیماران مبتلا به دیابت اهمیت ویژه‌ای دارد، چون دیابت به‌طور مستقیم روی گردش خون در اندام‌های تحتانی اثر می‌گذارد و می‌تواند باعث تنگی یا انسداد شریان‌های پا شود. در واقع، یکی از عوارض شایع و خطرناک دیابت، به‌وجود آمدن بیماری شریان محیطی (PAD) و در نهایت پای دیابتی است؛ تست ABI ابزاری ساده و دقیق برای شناسایی زودهنگام این مشکلات به شمار می‌آید.

در بیماران دیابتی، قند خون بالا به مرور دیواره رگ‌ها را آسیب می‌زند و آنها را سفت و کلسیفیه می‌کند. این پدیده باعث کاهش جریان خون به پاها می‌شود و هرگونه زخم یا آسیب در پا دیرتر بهبود می‌یابد. با انجام شاخص مچ پا ـ بازو، فشار خون در مچ پا و بازو مقایسه می‌شود تا مشخص شود جریان خون در پاها طبیعی است یا کاهش یافته. اگر مقدار ABI کمتر از ۰٫۹ باشد، احتمال وجود تنگی شدید در شریان‌های پا بالا است و خطر بروز زخم‌های مزمن، نکروز بافتی، و در موارد شدیدتر قطع عضو افزایش می‌یابد.

نکته مهم این است که در افراد دیابتی گاهی شریان‌ها به دلیل کلسیفیکاسیون بیش از حد، آن‌قدر سفت می‌شوند که نتایج تست ABI ممکن است به‌صورت کاذب بالا (بیش از ۱٫۳) نشان داده شود. در چنین مواردی، پزشک معمولاً تست TBI (Toe-Brachial Index) یا سونوگرافی داپلر عروقی را برای تشخیص دقیق‌تر تجویز می‌کند.

به طور کلی استفاده از تست ABI در دیابت کمک می‌کند تا:

• خطر بروز پای دیابتی کاهش یابد
• وضعیت جریان خون پاها به‌صورت دوره‌ای بررسی شود
• تصمیم‌گیری برای شروع درمان دارویی یا اقدامات پیشگیرانه مثل ترک سیگار، کنترل فشار و چربی خون آسان‌تر گردد

انجام دوره‌ای این تست (مثلاً سالی یک‌بار) در بیماران دیابتی، به پزشک امکان می‌دهد مشکلات عروقی را قبل از بروز عوارض جدی شناسایی کند و از زخم، عفونت یا قطع عضو جلوگیری شود.

نحوه انجام تست ABI در خانه و کلینیک

تست شاخص مچ پا ـ بازو در هر دو محیط خانه و کلینیک قابل انجام است، اما دقت و اعتبار نتایج در مطب یا کلینیک معمولاً بالاتر است، چون از تجهیزات استاندارد اندازه‌گیری فشار و داپلر استفاده می‌شود. این تست در اصل فرایندی برای مقایسه فشار خون در بازو و مچ پا است تا شدت جریان خون در اندام‌های تحتانی مشخص شود.

در بهترین کلینیک زخم در کرج، معمولاً بیمار به پشت روی تخت دراز می‌کشد و پس از چند دقیقه استراحت، پزشک یا پرستار فشار خون را در هر دو بازو و سپس در مچ هر پا اندازه‌گیری می‌کند. برای دقت بیشتر از دستگاه داپلر اولتراسونیک استفاده می‌شود که صدای جریان خون در شریان‌ها را شنود می‌کند و نقطه دقیق اندازه‌گیری را تعیین می‌کند. سپس بالاترین عدد فشار سیستولیک هر پا بر بالاترین عدد فشار سیستولیک بازو تقسیم می‌شود تا شاخص ABI به دست آید.

در خانه نیز می‌توان تست ABI را به‌صورت تقریبی انجام داد؛ به‌ویژه اگر فرد دسترسی به دستگاه فشارسنج دیجیتال بازویی و مچی داشته باشد. در این حالت باید در محیطی آرام، در حالت درازکش، ابتدا فشار بازو و سپس فشار مچ پا اندازه‌گیری شود و از همان نسبت استفاده کرد. با این حال، چون دستگاه‌های معمولی توانایی شناسایی دقیق شریان‌های پا و تشخیص جریان خون ندارند، این روش در بهترین حالت فقط ارزیابی اولیه یا غربالگری محسوب می‌شود و برای تفسیر دقیق باید نتیجه در مطب تکرار شود.

در مجموع، انجام تست شاخص مچ پا ـ بازو در مطب با داپلر توصیه می‌شود، زیرا در آن فشار واقعی شریانی اندازه‌گیری می‌گردد و خطای ناشی از چربی، سفتی رگ‌ها یا موقعیت اشتباه کاف به حداقل می‌رسد. نسخه خانگی تنها برای بررسی اولیه مفید است، اما تفسیر نهایی باید همیشه توسط پزشک متخصص قلب یا عروق انجام شود.

تفسیر نتایج تست ABI؛ عدد نرمال چقدر است؟

تفسیر نتایج تست نقش کلیدی در تشخیص سلامت عروق محیطی دارد. این شاخص نسبت فشار خون سیستولیک مچ پا به فشار خون سیستولیک بازو است، و عدد به‌دست‌آمده نشان می‌دهد جریان خون در اندام‌های تحتانی طبیعی است یا دچار محدودیت.

جدول تفسیر نتایج به‌صورت زیر است:

بنابراین مقدار طبیعی ABI بین ۱ تا ۱٫۳ است. اگر این شاخص پایین‌تر از ۰٫۹ باشد، نشان‌دهنده کاهش جریان خون در اندام‌های تحتانی است که می‌تواند نشانه بیماری شریان محیطی (PAD) باشد. از سوی دیگر، اگر مقدار آن به‌طور غیرطبیعی بالا (>۱٫۳) باشد، مشکل معمولاً از سفتی یا کلسیفیکاسیون رگ‌ها ناشی می‌شود که ممکن است در بیماران دیابتی یا مبتلایان به فشار خون بالا دیده شود.

در تفسیر نتایج، پزشک معمولاً هر دو پا را با یکدیگر مقایسه می‌کند؛ اختلاف قابل توجه بین دو پا نیز می‌تواند نشانه‌ی انسداد موضعی در یکی از شریان‌ها باشد.

آیا تست ABI درد دارد؟

خیر، تست شاخص مچ پا ـ بازو یک تست کاملاً غیرتهاجمی است و در حین انجام، هیچ‌گونه دردی ندارد.

این تست صرفاً شامل مراحل زیر است:

• گرفتن فشار خون: مشابه چکاپ‌های روتین، کاف فشارسنج دور بازو و مچ پا بسته می‌شود.
• باد شدن کاف: کاف فشارسنج باد می‌شود تا جریان خون به‌طور موقت متوقف شود، که این حالت ممکن است کمی احساس فشار ایجاد کند، اما دردناک نیست.
• تخلیه کاف: با تخلیه هوا، جریان خون باز می‌گردد. در محیط‌های بالینی، از دستگاه داپلر برای شنیدن صدای جریان خون استفاده می‌شود که هیچ حسی ندارد.

به دلیل سادگی، سرعت و غیرتهاجمی بودن، این تست یک روش بسیار ایمن و بدون عارضه برای ارزیابی وضعیت عروق است و نیازی به تزریق، برش یا هیچ‌گونه مداخله فیزیکی ندارد.

نتیجه‌گیری

تست ABI (شاخص مچ پا ـ بازو) فراتر از یک اندازه‌گیری ساده فشار خون است؛ این تست یک پنجره‌ی تشخیصی حیاتی به سلامت سیستم شریانی اندام‌های تحتانی شماست.

همانطور که دیدیم، محدوده نرمال ۱ تا ۱٫۳ نشان‌دهنده جریان خون کافی برای حفظ سلامت بافت‌هاست. هر انحرافی از این محدوده، چه به سمت کاهش (نشان‌دهنده PAD) و چه به سمت افزایش (نشان‌دهنده سفتی شریان)، نیازمند توجه تخصصی است. برای بیماران دیابتی، این تست به دلیل شیوع بالای کلسیفیکاسیون شریان‌ها، ابزاری ضروری برای مداخله زودهنگام و جلوگیری از زخم‌های مزمن و عوارض جبران‌ناپذیر محسوب می‌شود.

در نهایت، به یاد داشته باشید که تست شاخص مچ پا ـ بازو کاملاً غیرتهاجمی، سریع و بدون درد است. با درک درست تفسیر این اعداد، شما قدرت بیشتری برای مدیریت فعالانه سلامت عروقی خود خواهید داشت.